თანამშრომლობა აშშ-სთან

აშშ-საქართველოს სტრატეგიული ორმხრივი თანამშრომლობა თავდაცვის სფეროში

თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში საქართველოსა და აშშ-ის სტრატეგიული თანამშრომლობა არის მტკიცე, ყოვლისმომცველი და დაფუძნებულია ურთიერთმხარდაჭერაზე. აღნიშნული თანამშრომლობის მიზანია საქართველოს თავდაცვისუნარიანობისა და მდგრადობის განმტკიცება და სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველყოფა.

საქართველოსა და ამერიკის შეერთებული შტატების ორმხრივი ურთიერთობების განვითარება (მოკლე ისტორია)

ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა საქართველოს დამოუკიდებლობა ოფიციალურად 1992 წელს აღიარა, თუმცა, თავდაცვის მიმართულებით თანამშრომლობის გაღრმავება 2001 სექტემბრიდან იღებს სათავეს, როდესაც საქართველო  ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას შეუერთდა.

2002 წელს, ამერიკის შეერთებული შტატების ინიციატივით, დაიწყო საქართველოს წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა (GTEP), რომელიც დახმარებას უწევდა საქართველოს უსაფრთხოების სამსახურებს პანკისის ხეობის მთიან საზღვრისპირა რეგიონში, მეამბოხეებისგან მომდინარე შიდა ტერორისტული საფრთხეების მოგერიებაში.2005 წელს, წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა (GTEP) გარდაიქმნა სტაბილურობის შენარჩუნების ოპერატიულ პროგრამად (SSOP და SSOP II), რომელიც ერაყის მშვიდობის მხარდამჭერ ოპერაციებისთვის წვრთნიდა და ამზადებდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებსა და სამეთაურო შტაბს.

„ოპერაცია ერაყის გათავისუფლებისთვის“ დაწყებიდან 2008 წლის აგვისტომდე, 7800 ქართველმა ჯარისკაცმა შეერთებული შტატების ძალებთან ერთად იმსახურა ერაყში.

თანამშრომლობა ახალ საფეხურზე 2009 წლის 9 იანვარს გადავიდა, როდესაც აშშ-ს სახელმწიფო მდივანმა და საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა აშშ-საქართველოს შორის სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას ხელი მოაწერეს.

ამავე პერიოდში წარმოიშვა აშშ-სთან თანამშრომლობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება - აშშ-ის მხარდაჭერა ნატო-ს ეგიდით წარმოებულ ოპერაციებში, კერძოდ 2009 წლის შემოდგომაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს გადასროლის პროგრამა - უსაფრთხოების მხარდამჭერი საერთაშორისო ძალები (GDP-ISAF). 2015 წლის 1 იანვრიდან, ავღანეთში, ნატოს საერთაშორისო მისიამ სახე იცვალა და „მტკიცე მხარდაჭერის მისიის“ (RSM) ფორმატით გაგრძელდა, რაშიც  ქართველი სამხედროები ასევე აქტიურად მონაწილეობდნენ. ალიანსის არაწევრ ქვეყნებს შორის და ერთ სულ მოსახლეზე მისიაში გაგზავნილი სამხედრო მოსამსახურეების რაოდენობის მიხედვით საქართველო მტკიცე მხარდაჭერის მისიის უმსხვილესი კონტრიბუტორი იყო. 2021 წლის ივნისში ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკა საქართველოს თავდაცვის ძალების ბოლო ქვედანაყოფმა დატოვა. 

 

თანამშრომლობის მთავარი მექანიზმები

2016 წლის 6 ივლისს, აშშ-სა და საქართველოს შორის თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში პარტნიორობის გაღრმავების შესახებ ურთიერთგაგების მემორანდუმი გაფორმდა.

აღნიშნულის საფუძველზე, 2016 წლის 6 დეკემბერს, საქართველომ და აშშ-მ ხელი მოაწერეს უსაფრთხოების სფეროში 2016-2019 წლებისთვის თანამშრომლობის ჩარჩო ხელშეკრულებას, რომელიც 2019 წლის 21 ნოემბერს განახლდა.

ხელმოწერილი ჩარჩო ხელშეკრულებით კიდევ ერთხელ დადასტურდა აშშ-საქართველოს სტრატეგიული პარტნიორობის მნიშვნელობა და თავდაცვის მზადყოფნისა და თავსებადობის დონის გაუმჯობესების მიზნით განისაზღვრა ორმხრივი თანამშრომლობის პრიორიტეტები.

ორმხრივი თანამშრომლობის მთავარ მიმართულებებად ჩამოყალიბდა საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა (GDRP), ნატო-საქართველოს წვრთნისა და შეფასების ერთობლივი ცენტრის (JTEC)/საბრძოლო მომზადების ცენტრის (CTC) განვითარება და საქართველოს გადასროლის პროგრამა (მტკიცე მხარდაჭერის მისია, RSM). ჩარჩო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროგრამები მხარს უჭერს თავდაცვის შესაძლებლობების განვითარებას, ინსტიტუციური რეფორმების განხორციელებასა და მზადყოფნის დონის გაუმჯობესებას - ყოველივე ეს კი ემსახურება მოკლევადიან პერსპექტივაში საქართველოს საბრძოლო მზადყოფნის არსებით განვითარებას.

აშშ – საქართველოს ორმხრივი ღონისძიებები, რომელიც დაგეგმილია 2020-2022 წლებში, უზრუნველყოფს საქართველოს ეფექტურად ტრანზიციას მენტორობის  მიმღები ქვეყნიდან მზადყოფნის პროცესში მყოფ სანდო პარტნიორამდე, რომელსაც შეუძლია ტერიტორიული თავდაცვისთვის საჭირო საბრძოლო მზადყოფნის გენერირება და  შენარჩუნება, საფრთხეების აღკვეთა და ნატო-ს და სხვა საერთაშორისო კოალიციების ოპერაციებში ეფექტურად მონაწილეობა.

საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა

საბრძოლო მზადყოფნისა და მდგრადი თავდაცვის ინსტიტუტების განვითარების პროცესში აშშ წარმოადგენს საქართველოს მთავარ სტრატეგიულ პარტნიორს.

2018 წლის მაისში, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა დაიწყეს ორმხრივი საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამის იმპლემენტაცია.  საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა წარმოადგენს ორი კომპონენტის ერთობლიობას: მზადყოფნის პროგრამა წვრთნა (GDRP-T) და მზადყოფნის პროგრამა - ინსტიტუციური განვითარება (GDRP-I).

აღსანიშნავია, რომ GDRP-ის დახმარებით, საქართველოს თავდაცვის ძალები უკვე მზადაა სათავეში ჩაუდგეს გადასროლისწინა მოსამზადებელ სწავლებებს.

მზადყოფნის პროგრამის წვრთნის (GDRP-T) კომპონენტი 2021 წლის აგვისტოში დასრულდა, ხოლო ინსტიტუციური კომპონენტი 2021 წლის დეკემბერში დასრულდება. 

 

საბრძოლო მომზადების ცენტრის განვითარება

GDRP-ის პარალელურად აშშ-ის ფინანსური და პრაქტიკული მხარდაჭერით გრძელდება ნატო-საქართველოს წვრთნისა და შეფასების ერთობლივი ცენტრის (JTEC) საბრძოლო მომზადების ცენტრის (CTC) სრულყოფა. შედეგად, იგი მსოფლიოში წამყვან ნატო-ს სტანდარტების საწვრთნელ ცენტრად ჩამოყალიბდება, რომელიც ხელს შეუწყობს საქართველოს თავდაცვის ძალების მზადყოფნის დონის გაუმჯობესებას და განავითარებს მასშტაბური მრავალეროვნული სწავლებების (მაგ. Defender-Europe) ჩატარების შესაძლებლობას.

 

საერთაშორისო სწავლებები

საქართველო ყოველწლიურად მასპინძლობს და მონაწილეობს აშშ-ს მიერ ორგანიზებულ  წვრთნებსა და სწავლებებში.  აღსანიშნავია ქართულ-ამერიკული მრავალეროვნული სწავლება „AGILE SPIRIT“ და „NOBLE PARTNER“,                                                                რომელიც ტარდება საქართველოს ტერიტორიაზე.

 

აშშ-  პროგრამაპარტნიორობა ქვეყნებს შორის“(SPP) და ორმხრივი თანამშრომლობის ოფისი (BAO)

1994 წლიდან, საქართველოს თავდაცვის ძალებისთვის ჯორჯიის შტატის ეროვნულ გვარდიასთან „პარტნიორობა ქვეყნებს შორის“ პროგრამა (SPP) მტკიცე მხარდაჭერის ერთ-ერთი უპირველესი მექანიზმია, როგორც საგანმანათლებლო, ასევე ფინანსური მხარდაჭერის მიმართულებით.

პროგრამა „პარტნიორობა ქვეყნებს შორის“  არ მოიცავს მხოლოდ ეროვნული გვარდიის შესაძლებლობების განვითარებას, არამედ ითვალისწინებს დახმარებას ისეთ კრიტიკულ დარგებში, როგორიცაა ლოჯისტიკა, კიბერუსაფრთხოება, სტიქიური უბედურებებისთვის მზადყოფნა, სამართალი, მედიცინა, გენერალური ინსპექცია, საავიაციო შესაძლებლობების განვითარება და სამხედრო მოსამსახურეთა ოჯახების მხარდაჭერა. გარდა ამისა, საქართველოს ეროვნული გვარდია ატარებს გაცნობით ღონისძიებებსა და წვრთნებს, მონაწილეობს ეროვნული სწავლებებში და მხარს უჭერს ჰუმანიტარული სამოქალაქო დახმარების პროექტებს.

 

აშშ- მხარდაჭერა  დაჭრილ სამხედრო მოსამსახურეთა და მათი ოჯახებისადმი

თანამშრომლობის კიდევ ერთ მიმართულებას წარმოადგენს დაჭრილ/დაშავებულ სამხედრო მოსამსახურეთა  სამკურნალო შესაძლებლობების განვითარება. დაჭრილი ქართველი სამხედროებისა და BAC-G პროგრამა ჩამოყალიბდა დაჭრილი ქართველი სამხედროების ინტეგრირებული და ინტერდისციპლინარული რეაბილიტაციის პროგრამის უზრუნველსაყოფად.

 2019 წლის დეკემბერს, საქართველომ დაასრულა ახალი მრავალპროფილური სარეაბილიტაციო  ინფრასტრუქტურის მშენებლობა, წეროვანის მარო მაყაშვილის სახელობის სარეაბილიტაციო ცენტრის  ტერიტორიაზე, რომელიც ემსახურება დაჭრილ/დაშავებულ სამხედრო მოსამსახურეებსა და მათი ოჯახის წევრებს.

ამ დაწესებულების მშენებლობა განხორციელდა აშშ-ს საგარეო სამხედრო დაფინანსებით.

 

ნატოს საპასუხო ძალები

2013 წლიდან აშშ დახმარებას უწევს საქართველოს თავდაცვის ძალებს ნატო-ს საპასუხო ძალებში მონაწილეობისათვის მომზადების პროცესში (იხ. NRF).

 

ნატო-საქართველოს არსებითი პაკეტი (SNGP)

აშშ-ს ნატო-საქართველოს არსებითი პაკეტის ძირითად ჯგუფის მოადგილის თანამდებობაზე მოვლენილი ჰყავს ექსპერტი, რომელიც პასუხისმგებელია პაკეტის ფარგლებში განსაზღვრული ინიციატივების განხორციელების კოორდინაციასა და მონიტორინგზე.

აშშ, მოვლენილი ექსპერტით, ასევე ხელმძღვანელობდა ლოჯისტიკის ინიციატივას, რომლის ფარგლებში აღებული ვალდებულებები წარმატებით შესრულდა და შედეგად ინიციატივა  დასრულდა.

 

საგანმანათლებლო პროგრამები

საერთაშორისო სამხედრო განათლება და წვრთნები (IMET):

საერთაშორისო სამხედრო განათლებისა და წვრთნების პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება შეიარაღებული ძალების სამხედრო და სამოქალაქო პერსონალის გადამზადება აშშ-ის სამხედრო სასწავლებლებში. პროგრამა მოიცავს, როგორც მაღალი დონის, ასევე საშუალო და საწყისი მომზადების კურსებს ოფიცრებისა და სერჟანტებისთვის.

კონტრ-ტერორისტული სწავლების პროგრამა  (CFTP):

კონტრ-ტერორისტული სწავლების პროგრამა ყოველწლიურად აფინანსებს მაღალი დონის კურსებს აშშ-ს თავდაცვის ეროვნულ აკადემიასა და ეროვნულ სამხედრო კოლეჯში, ასევე მოკლევადიან კურსებს სპეციალური ოპერაციების ძალების პერსონალისათვის.

ჯორჯ მარშალის სახელობის უსაფრთხოების სწავლების ევროპული ცენტრი:


ჯორჯ მარშალის სახელობის უსაფრთხოების სწავლების ევროპული ცენტრი (George C. Marshall Center for Security Studies) ყოველწლიურად გვთავაზობს სასწავლო ადგილებს უსაფრთხოების სასწავლო პროგრამასა და სხვა კურსებზე.

 

მრჩეველთა ჯგუფები

აშშ-ის მრჩეველთა ჯგუფების დაფინანსება ხორციელდება საქართველოსთვის განკუთვნილი აშშ-ის საგარეო სამხედრო დაფინანსების (FMF) ფონდიდან. ჯგუფები დახმარებას უწევენ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და თავდაცვის ძალებს სხვადასხვა მიმართულებით.

 

საგარეო სამხედრო დაფინანსება (FMF)

საქართველოს 1997 წლიდან აშშ-ის საგარეო სამხედრო დაფინანსების ფარგლებში მიღებული აქვს $400 მილიონზე მეტი. 2021 წელს საქართველომ მიიღო 35 მილიონი აშშ დოლარი.

საგარეო სამხედრო დაფინანსების ფარგლებში გამოყოფილი თანხები სრულად არის გადანაწილებული წვრთნებისა და ნატო-ს სტანდარტების თანამედროვე შეიარაღებითა და სისტემებით აღჭურვის პროგრამებზე და თავდაცვის ძალების შესაძლებლობების განვითარებას ხმარდება.