თანამშრომლობა აშშ-სთან

აშშ-საქართველოს სტრატეგიული ორმხრივი თანამშრომლობა თავდაცვის სფეროში

თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში საქართველოსა და აშშ-ის სტრატეგიული თანამშრომლობა არის მტკიცე, ყოვლისმომცველი და დაფუძნებულია ურთიერთმხარდაჭერაზე. აღნიშნული თანამშრომლობის მიზანია საქართველოს თავდაცვისუნარიანობისა და მდგრადობის განმტკიცება სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვის მიზნით.

 

საქართველოსა და ამერიკი შეერთებული შტატების ორმხრივი ურთიერთობების განვითარება (მოკლე ისტორია)

შეერთებულმა შტატებმა საქართველოს დამოუკიდებლობა ოფიციალურად 1992 წელს აღიარა, თუმცა, თავდაცვის მიმართულებით თანამშრომლობის გაღრმავება 2001 სექტემბრიდან იღებს სათავეს, როდესაც საქართველო  ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას შეუერთდა.

2002 წელს ამერიკის შეერთებული შტატების ინიციატივით დაიწყო საქართველოს წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა (GTEP), რომელიც დახმარებას უწევდა საქართველოს უსაფრთხოების სამსახურებს პანკისის ხეობის მთიან საზღვრისპირა რეგიონში, მეამბოხეებისგან მომდინარე შიდა ტერორისტული საფრთხეების მოგერიებაში.

 

2005 წელს, წვრთნისა და აღჭურვის პროგრამა (GTEP) გარდაიქმნა სტაბილურობის შენარჩუნების ოპერატიულ პროგრამად (SSOP და SSOP II), რომელიც ერაყის მშვიდობის მხარდამჭერ ოპერაციებისთვის წვრთნიდა და ამზადებდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებსა და სამეთაურო შტაბს.

„ოპერაცია ერაყის გათავისუფლებისთვის“ დაწყებიდან 2008 წლის აგვისტომდე, 7800 ქართველმა ჯარისკაცმა შეერთებული შტატების ძალებთან ერთად იმსახურა ერაყში.

2008 წლის აგვისტოს ომის შემდეგ, აშშ-ის ევროპულმა სარდლობამ განახორციელა საქართველოს შეიარაღებული ძალების ყოვლისმომცველი შეფასება. აღნიშნულმა განსაზღვრა, რომ თანამშრომლობის მთავარი ფოკუსი უნდა ყოფილიყო თავდაცვის სექტორის რეფორმის ხელშეწყობა, თავდაცვის ინსტიტუტებისა და სტრატეგიული და საგანმანათლებლო საფუძვლების შექმნა, რაც ხელს შეუწყობდა აუცილებელი წვრთნების, განათლებისა და რაციონალური ძალის სტრუქტურის დაგეგმვასა და შესყიდვების განხორცილებას.

აღნიშნული პროცესების დინამიკამ საფუძველი ჩაუყარა აშშ-საქართველოს შორის სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიის განვითარებას, რომელსაც 2009 წლის 9 იანვარს ხელი მოაწერა აშშ-ს სახელმწიფო მდივანმა და საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა.

სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიაზე ხელმოწერისთანავე განხორციელდა  რამდენიმე მნიშვნელოვანი მიღწევა, კერძოდ:

  • 2010-2014 წლების თავდაცვის სტრატეგიული მიმოხილვის დოკუმენტის დასრულება.
  • ახალი ეროვნული სამხედრო სტრატეგიის გამოქვეყნება.
  • სამხედრო პერსონალის მართვის სისტემის ძირითადი ინიციატივების განხორციელება.
  • საქართველოს შეიარაღებული ძალების სტრუქტურული რეორგანიზაცია.

პროგრესი ასევე მიღწეულ იქნა პროფესიულ სამხედრო განათლებაში, კერძოდ:

  • ეროვნული თავდაცვის აკადემიის განვითარება, რაც ასევე მოიცავს ოფიცერთა საბაკალავრო პროგრამას.
  • საქართველოს სიმულაციური სასწავლო ცენტრის ჩამოყალიბება.
  • საქართველოს სამეთაურო და საშტაბო სწავლების კურსის განვითარება.

ამავე პერიოდში წარმოიშვა აშშ-სთან თანამშრომლობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება - აშშ-ის მხარდაჭერა ნატო-ს ეგიდით წარმოებულ ოპერაციებში, კერძოდ 2009 წლის შემოდგომაზე ჩამოყალიბდა საქართველოს გადასროლის პროგრამა - უსაფრთხოების მხარდამჭერი საერთაშორისო ძალები (GDP-ISAF). 2014 წელს პროგრამა ჩანაცვლდა საქართველოს გადასროლის პროგრამა - მტკიცე მხარდაჭერის მისიით (GDP-RSM).

ამჟამად ქართული მხარე მონაწილეობს ნატო-ს მტკიცე მხარდაჭერის მისიაში (RSM) 870 სამხედრო მოსამსახურით. საქართველო არის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი და ერთი სული მოსახლით  ნომერ პირველი კონტრიბუტორი „მტკიცე მხარდაჭერის“ მისიაში.

 

თანამშრომლობის მთავარი მექანიზმები

2016 წლის 6 ივლისს, აშშ-სა და საქართველოს შორის თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში პარტნიორობის გაღრმავების შესახებ ურთიერთგაგების მემორანდუმი გაფორმდა.

აღნიშნულის საფუძველზე, 2016 წლის 6 დეკემბერს, საქართველომ და აშშ-მ ხელი მოაწერეს უსაფრთხოების სფეროში 2016-2019 წლებისთვის  თანამშრომლობის ჩარჩო ხელშეკრულებას, რომელიც 2019 წლის 21 ნოემბერს განახლდა.

ხელმოწერილი ჩარჩო ხელშეკრულებით კიდევ ერთხელ დადასტურდა აშშ-საქართველოს სტრატეგიული პარტნიორობის მნიშვნელობა და თავდაცვის მზადყოფნისა და თავსებადობის დონის გაუმჯობესების მიზნით განისაზღვრა ორმხრივი თანამშრომლობის პრიორიტეტები.

ორმხრივი თანამშრომლობის მთავარ მიმართულებებად ჩამოყალიბდა საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა (GDRP), საბრძოლო მომზადების ცენტრის (CTC) განვითარება და საქართველოს გადასროლის პროგრამა (მტკიცე მხარდაჭერის მისია, RSM). აღნიშნული პროგრამები და ხელშეკრულებაში მოცემული სხვა აქტივობები მხარს უჭერს თავდაცვის შესაძლებლობების განვითარებას, ინსტიტუციური რეფორმების განხორციელებასა და მზადყოფნის დონის გაუმჯობესებას  - ყოველივე ეს კი ემსახურება მოკლევადიან პერსპექტივაში საქართველოს საბრძოლო მზადყოფნის არსებით განვითარებას.

აშშ – საქართველოს ორმხრივი ღონისძიებები, რომელიც დაგეგმილია 2020-2022 წლებში, უზრუნველყოფს საქართველოს ეფექტურად გადასვლას ტრენინგის მიმღები ქვეყნიდან სანდო მზადყოფნის პროცესში მყოფ პარტნიორამდე, რომელსაც შეუძლია შექმნას და შეინარჩუნოს ტერიტორიული თავდაცვისთვის საჭირო მზადყოფნის დონე, საფრთხეების შეკავებისა და მათზე ადეკვატური რეაგირების მდგრადი შესაძლებლობები და ურთიერთთავსებადობის მაღალი მაჩვენებლით მონაწილეობა მიიღოს ნატო-ს და სხვა საერთაშორისო კოალიციების ოპერაციებში.

საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა

საბრძოლო მზადყოფნისა და მდგრადი თავდაცვის ინსტიტუტების განვითარების პროცესში აშშ წარმოადგენს საქართველოს მთავარ სტრატეგიულ პარტნიორს.

2018 წლის მაისში საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ და აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა დაიწყეს ორმხრივი საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამის იმპლემენტაცია. საქართველოს თავდაცვის მზადყოფნის პროგრამა  წარმოადგენს ორი კომპონენტის ერთობლიობას: მზადყოფნის პროგრამა წვრთნა (GDRP-T) და მზადყოფნის პროგრამა - ინსტიტუციური განვითარება (GDRP-I).

GDRP-ის დახმარებით საქართველოს თავდაცვის ძალები მზადაა სათავეში ჩაუდგეს გადასროლისწინა მოსამზადებელ სწავლებებს. აშშ-სთან თანამშრომლობის ფარგლებში გრძელდება შესაძლებლობების განვითარება მტკიცე მხარდაჭერის მისიასა (RSM) და სხვა კოალიციური ოპერაციებისათვის მოსამზადებლად.

 

საბრძოლო მომზადების ცენტრის განვითარება

GDRP-ის პარალელურად აშშ-ის ფინანსური და პრაქტიკული მხარდაჭერით გრძელდება ნატო-საქართველოს წვრთნისა და შეფასების ერთობლივი ცენტრის (JTEC) საბრძოლო მომზადების ცენტრის (CTC) სრულყოფა.

 

საერთაშორისო სწავლებები

საქართველო ყოველწლიურად მასპინძლობს და მონაწილეობს აშშ-ს მიერ ორგანიზებულ  წვრთნებსა და სწავლებებში.  აღსანიშნავია ქართულ-ამერიკული მრავალეროვნული სწავლება „AGILE SPIRIT“ და „NOBLE PARTNER“,                                                                რომელიც ტარდება საქართველოს ტერიტორიაზე.

 

აშშ-ს  პროგრამაპარტნიორობა ქვეყნებს შორის“(SPP) და ორმხრივი თანამშრომლობის ოფისი (BAO)

1994 წლიდან საქართველოს თავდაცვის ძალებისთვის ჯორჯიის შტატის ეროვნულ გვარდიასთან „პარტნიორობა ქვეყნებს შორის“ პროგრამა (SPP) მტკიცე მხარდაჭერის ერთ-ერთი უპირველესი მექანიზმია, როგორც საგანმანათლებლო, ასევე ფინანსური მხარდაჭერის მიმართულებით.

პროგრამა „პარტნიორობა ქვეყნებს შორის“  არ მოიცავს მხოლოდ ეროვნული გვარდიის შესაძლებლობების განვითარებას, არამედ ითვალისწინებს დახმარებას ისეთ კრიტიკულ დარგებში, როგორიცაა ლოჯისტიკა, კიბერუსაფრთხოება, სტიქიური უბედურებებისთვის მზადყოფნა, სამართალი, მედიცინა, გენერალური ინსპექცია, საავიაციო შესაძლებლობების განვითარება და სამხედრო მოსამსახურეთა ოჯახების მხარდაჭერა. გარდა ამისა, საქართველოს ეროვნული გვარდია ატარებს გაცნობით ღონისძიებებსა და წვრთნებს, მონაწილეობს ეროვნული სწავლებებში და მხარს უჭერს ჰუმანიტარული სამოქალაქო დახმარების პროექტებს.

 

აშშ-ს მხარდაჭერა  დაჭრილ სამხედრო მოსამსახურეთა და მათი ოჯახებისადმი

თანამშრომლობის კიდევ ერთ მიმართულებას წარმოადგენს დაჭრილ/დაშავებულ სამხედრო მოსამსახურეთა  სამკურნალო შესაძლებლობების განვითარება. დაჭრილი ქართველი სამხედროებისა და BAC-G პროგრამა ჩამოყალიბდა დაჭრილი ქართველი სამხედროების ინტეგრირებული და ინტერდისციპლინარული რეაბილიტაციის პროგრამის უზრუნველსაყოფად.

 2019 წლის დეკემბერს საქართველომ დაასრულა ახალი მრავალპროფილური სარეაბილიტაციო  ინფრასტრუქტურის მშენებლობა, წეროვანის მარო მაყაშვილის სახელობის სარეაბილიტაციო ცენტრის  ტერიტორიაზე, რომელიც მოემსახურება დაჭრილ/დაშავებულ სამხედრო მოსამსახურეებსა და მათი ოჯახის წევრებს.

ამ დაწესებულების ინვესტიცირება განხორციელდა აშშ-ს საგარეო სამხედრო დაფინანსებით.

 

ნატოს სწრაფი რეაგირების ძალები

2013 წელს, აშშ და საქართველო შეთანხმდნენ საქართველოს თავდაცვის ძალების ერთი ქვეითი ასეულის ნატო-ს საპასუხო ძალებში (NRF) ჩართულობით კიდევ უფრო გაეძლიერებინათ ნატოსთან თავსებადობა. 2013 წლიდან აშშ დახმარებას უწევს საქართველოს თავდაცვის ძალებს ნატო-ს საპასუხო ძალებში მონაწილეობისათვის მომზადების პროცესში.

 

ნატო-საქართველოს არსებითი პაკეტი (SNGP)

აშშ-ს ნატო-საქართველოს არსებითი პაკეტის ძირითად ჯგუფის მოადგილის თანამდებობაზე მოვლენილი ჰყავს ექსპერტი, რომელიც პასუხისმგებელია პაკეტის ფარგლებში განსაზღვრული ინიციატივების განხორციელების კოორდინაციასა და მონიტორინგზე. დამატებით, აშშ არის ლოჯისტიკის ინიციატივის ხელმძღვანელი ქვეყანა, რომელიც მხარს უჭერდა აღნიშნული ინიციატივის განხორციელებას მოვლენილი ექსპერტით.


საქართველოს თავდაცვის ძალებმა წარმატებით მიაღწია ლოგისტიკის ინიციატივის ფარგლებში აღებულ  ვალდებულებებს, რაც ინიციატივის ახლოს მომავალში დასრულების საშუალებას იძლევა.

 

საგანმანათლებლო პროგრამები

 

საერთაშორისო სამხედრო განათლება და წვრთნები (IMET):

საერთაშორისო სამხედრო განათლებისა და წვრთნების პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება შეიარაღებული ძალების სამხედრო და სამოქალაქო პერსონალის გადამზადება აშშ-ის სამხედრო სასწავლებლებში. პროგრამა მოიცავს, როგორც მაღალი დონის, ასევე საშუალო და საწყისი მომზადების კურსებს ოფიცრებისა და სერჟანტებისთვის.

კონტრ-ტერორისტული სწავლების პროგრამა  (CFTP):

კონტრ-ტერორისტული სწავლების პროგრამა ყოველწლიურად აფინანსებს მაღალი დონის კურსებს აშშ-ს თავდაცვის ეროვნულ აკადემიასა და ეროვნულ სამხედრო კოლეჯში, ასევე მოკლევადიან კურსებს სპეციალური ოპერაციების ძალების პერსონალისათვის.

ჯორჯ მარშალის სახელობის უსაფრთხოების სწავლების ევროპული ცენტრი:

ჯორჯ მარშალის სახელობის უსაფრთხოების სწავლების ევროპული ცენტრი (George C. Marshall Center for Security Studies) ყოველწლიურად გვთავაზობს სასწავლო ადგილებს უსაფრთხოების სასწავლო პროგრამასა და სხვა კურსებზე.

 

მრჩეველთა ჯგუფები

Valiant.-ის მრჩეველთა ჯგუფების დაფინანსება ხორციელდება საქართველოსთვის განკუთვნილი აშშ-ის საგარეო სამხედრო დაფინანსების (FMF) ფონდიდან. ჯგუფები დახმარებას უწევენ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროსა და თავდაცვის ძალებს თავდაცვის ტრანსფორმაციაში, პროფესიული სამხედრო განათლების განვითარებაში და სხვა.

 

 

საგარეო სამხედრო დაფინანსება (FMF)

საქართველოს 1997 წლიდან აშშ-ის საგარეო სამხედრო დაფინანსების ფარგლებში მიღებული აქვს $400 მლნ-მდე. 2019 წელს საქართველომ მიიღო 35 მილიონი აშშ დოლარი.

საგარეო სამხედრო დაფინანსების ფარგლებში გამოყოფილი თანხები სრულად არის გადანაწილებული წვრთნებისა და აღჭურვის პროგრამებზე და თავდაცვის ძალების შესაძლებლობების განვითარებას ხმარდება.